Tác giả: Võ Hồng

Thể loại: Tuổi Học Trò

Giới thiệu:

Tay Cầm Viên Phấn
Tôi chính thức làm nghề thầy giáo năm 1949, dạy ở một trường trung học thuộc vùng kháng chiến, tỉnh Phú Yên. Toàn tỉnh chỉ có một truờng trung học nên mỗi lần đọc tên học sinh kèm theo tên sinh quán là tâm hồn tôi êm đềm liên tưởng đến một miền quen thuộc, trí óc nhảy vọt từ Cù Mông đầu tỉnh đến Hòa Xuân cuối tỉnh, từ Sơn Long đầu nguồn đến An Chấn sát biển. Huỳnh thị Tư, Nguyễn Văn Chính... thấy rồi: Triêm Ðức, Ðồng Tranh, Xuân Quang, Xuân Phước. Những cánh đồng lúa sạ. Những lùm cây... Man Tấn Châm, Võ thị Huỳnh Lê... thấy rồi: Gò Duối. Những đèo, những núi. Trương Dụng Khả: Bầu Hương... Nguyễn Thị Hảo: Hòa Quang. Những ruộng nước nằm bằng phẳng, lá úa màu xanh ngắt. Nguyễn Ngọc Xuân, Nguyễn Thị Bích: Tiên Châu, Gành Ðỏ. Sóng vỗ rì rào. Những tấm lưới màu nâu. Con chim le le ngúc ngoắc đuôi đi trên bãi cát gần mép nước...
Học sinh là những đứa con quí của các gia đình thuộc tầng lớp trên trong khắp tỉnh. Cả trường chỉ có hai lớp đệ Tứ, dưới 30 học sinh thì coi như xã chỉ chọn gởi tới một người. Cả trường chỉ có hai lớp đệ Ngũ, 80 học sinh thì coi như mỗi xã được chọn gởi chỉ hai học sinh xuất sắc nhất. Học sinh của trường học giỏi là lẽ tất nhiên. Hôm nay, số học sinh cấp II của nhiều xã không thua bao nhiêu so với số học sinh toàn trường dành cho cả tỉnh ngày đó.
Mà làm sao chẳng học giỏi khi suốt ngày chỉ biết có học? Không rạp xi nê, không ca kịch, múa hát, đá banh. Không xổ số kiến thiết, không có hàng bánh trái đầy dẫy dàn ra khắp các ngả đường. Không rađiô, tivi. Gần như không báo chí, tiểu thuyết. Bưu điện cũng không nên khỏi tốn thì giờ viết thư. Bờ ao, rẫy sắn, cây keo, con chim chóp mào... không hùng biện dụ dỗ học sinh bỏ học. Sách vở dạy gì làm nấy. Thầy giáo dặn sao nghe vậy. Học hành kiểu đó thì ra đời, tệ nhất cũng phải bằng thầy giáo mình.
Nhiều hồi nhìn học trò ngồi im lặng làm bài, tôi bồi hồi thấy mình được hưởng một vinh dự, vì ngồi trước mặt tôi là những viên ngọc của những gia đình. Có học sinh từ miền cực Nam kháng chiến trốn Pháp đi bộ leo đèo vượt núi qua đây ngồi học.
Niên khóa sau, trường có sáng kiến phân tán ra nhiều địa điểm. Vì chỉ là lợp tranh, vách trét bùn, nền đất nên dễ thực hiện sáng kiến. Khu trung tâm nằm ở chợ Sen. Một bộ phận nằm ở ngọn đồi nhỏ sau lưng. Một bộ phận ở doi núi Phong Hậu. Bộ phận này quấy phá nghịch ngợm nhất, vì nằm xa trung ương, hai thầy...