Tác giả: Nghiêm Lương Thành

Thể loại: Truyện Ngắn

Giới thiệu:

Thẹn
Con gái, trước khi về nhà chồng, dù ít dù nhiều, cha mẹ thường chuẩn bị cho chút của hồi môn cùng những kiến thức ứng xử tối thiểu nào đó trong môi trường mới. Con trai, trước khi lấy vợ, bước vào cuộc sống tự lập, cũng được cha mẹ cho trước hoặc một cái nghề, hoặc một học vấn và một ít vốn. Cha mẹ sinh con, còn giời thì sinh tính. Bởi vậy, để con người có thể đứng được trong trời đất, từ khi mới được sinh ra, ông giời đã bình đẳng ban cho mỗi người tính thiện và tính thẹn ngang bằng nhau. Trong quá trình sử dụng quỹ tuổi thọ của mình, tuỳ theo từng người, những tính này có khi giữ được nguyên vẹn, có khi hao dần và thậm chí chẳng còn chút nào, nhưng cũng có khi lại còn nhiều hơn so với mức giời ban từ thuở chi sơ. Người đời gọi kiểu thứ nhất là lương dân, kiểu thứ hai là tiện dân hay đạo tặc (tuỳ theo mức độ) và kiểu thứ ba là tiểu bồ tát. Nhà thờ và nhà chùa rất quan tâm đến kiểu thứ hai này.
Có ý kiến băn khoăn cho rằng người đời chỉ quan tâm và đánh giá cao tính thiện nên mới nói Nhân chi sơ tính bản thiện chứ, tuyệt nhiên, chưa thấy ai bảo Nhân chi sơ tính bản sỉ. Thực ra trong thiện đã có sỉ. Sỉ chính là một mặt luôn lấp lánh toả sáng trên viên ngọc Thiện. Vì vậy, không phải vô cớ, trong ngôn ngữ, nhóm từ vựng dùng để diễn đạt trạng thái tâm lý này không hề nghèo nếu như không muốn nói khá phong phú: Thẹn, thẹn thùng, thẹn thò, thèn thẹn, hổ, hổ ngươi, xấu hổ, ngượng, ngượng ngập, ngượng nghịu, ngường ngượng... Từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học ấn hành năm 2004 chua rằng: Thẹn là trạng thái tự cảm thấy mình có điều gì đó không nên, không phải hoặc không xứng đáng. Như vậy, Thẹn là trạng thái tâm lý của kẻ mang đức thiện.
Cái thẹn tự nhiên, hơn bất cứ đồ trang sức nào, là vẻ đẹp thiên bẩm của người con gái. Cái thẹn thiên bẩm làm cho người con gái trở nên duyên dáng đáng yêu, tạo nên sự cuốn hút say mê không sao cưỡng nổi đối với đám mày râu khí phách nghiêng trời. Cô nào không có được cái thẹn tự nhiên này thì, bằng sự láu cá, cũng có thể tạo ra được cái vẻ na ná như thế. Loại thẹn này có được là nhờ vào sự quan sát, trí suy xét, phân tích, tổng hợp, phảng phất bản sắc hàn lâm. Trong đời sống thường ngày, sự duy trì cái thẹn nhân tạo này không thể không có lúc sao nhãng. Và lúc ấy, đương nhiên, cái vẻ đáng yêu hàn lâm kia không còn nữa và, cũng đương nhiên, cái sự...