Tác giả: Nguyễn Đức Thọ

Thể loại: Truyện Ngắn

Giới thiệu:

Thung Lũng Xưa
Tên của thung lũng là Trận Đồ, bởi có bốn hòn núi đá lớn ( tiếng địa phương gọi là lèn ) với bốn hình thù riêng biệt vây quanh. Vì thế phong cảnh đẹp một cách kỳ ảo, ai từng đến một lần sẽ rất khó quên. Làng Vịnh nằm lọt thỏm ở giữa thung lũng nên làng rất giống cái tổ chim khổng lồ. Đúng là nhiều chim thật, đây là vương quốc riêng của loài sáo đá, đầu hôm sớm mai tiếng hót của chúng tấu lên râm ran vách đá hòa với tiếng chân trâu bò rậm rịch chuyển rung mặt đất. Làng Vịnh trù phú người đông nhưng tiếng người bị tiếng chim che khuất. Nói vậy, người làng Vịnh ít khi to tiếng với nhau lắm. Lèn Trống tròn trĩnh, lưng chừng có một miệng hang xuyên qua lòng núi thấy rõ khoảng trời như nhìn vào miệng giếng thơi. Luồng hang thông theo hướng Đông-Tây, buổi sáng phía sau lèn có thể nhìn được mặt trời nhô lên rực rỡ, buổi chiều mặt trời khuất lèn, nửa giờ sau làng Vịnh còn hân hạnh thấy mặt trời lặn đỏ ối qua miệng hang thêm một lần, lúc trâu về chuồng, lúc bầy sáo bay về tổ trên các vách đá âm u. Người già bảo ai nhìn được mặt trời mọc rồi lặn qua miệng hang đúng một trăm lần sẽ có cuộc đời phú quý vinh hoa và thông thái hơn người. Tất nhiên chẳng ai dở hơi thử tìm số phận bằng cách chạy vòng quanh lèn Trống để ngắm mặt trời qua miệng hang. Bỏ một ngày đồng áng là nguy cơ rồi bỏ cả trăm ngày có mà đói nhăn răng ! Nghe đồn lão Câm từng nhìn thấy mặt trời một trăm lần nhưng lão lại nghèo xác. Bị câm lão làm sao cãi lại mồm miệng thế gian về câu chuyện đặt điều vừa dài dòng vừa huyền hoặc giống truyện cổ tích. Từ lâu rồi lão không được cái quyền thanh minh cho mình vì... ( khổ quá ! ) lão bị câm !
Lèn Cờ hình tam giác, trên đỉnh lua tua đuôi nheo. Giống kiểu cờ đám ma bây giờ vẫn dùng mỗi khi đưa các cụ về nơi chín suối.
Lèn Hai Vai giống hình người vạm vỡ bị cụt đầu, đoạn cổ trồi lên giữa đôi vai lực lưỡng. Ông hoạ sy ừchuyên vẽ tranh cổ động ở Hội văn nghệ tiỷnh về cứ khen nức nở: Xét về mặt nghệ thuật tạo hình Lèn Hai Vai thuộc trường phái tả chân hiện thực xã hội chủ nghĩa . Cả làng nghe may ra chỉ mình dượng tôi hiểu lời họa sỹ, nên ông gật gù bình thêm: Vâng, đấy là hình thù của một tên tướng giặc ! . Tôi ngắm Lèn Hai Vai bằng đôi mắt trẻ thơ, thấy giống một người đàn ông bị lún xuống đồng lúa, bùn đất ngập ngang rốn và thiếu hẳn cái...